ANÉCDOTAS, ACONTECEMENTOS, FEITOS, HISTORIAS, RELATOS, EVENTOS, CURIOSIDADES... | Navea está no mundo!

Vostede está aquí

ANÉCDOTAS, ACONTECEMENTOS, FEITOS, HISTORIAS, RELATOS, EVENTOS, CURIOSIDADES...

          Imos encetar un novo tema que pode ser do interese de moitas das persoas que acceden a esta páxina. Neste proceso sería vital a aportación e colaboración de moita xente; deste xeito, podería  chegar a ser unha especie de enciclopedia das nosas historias( ao mellor excedinme). Trátase de narrar esas historias qie ocorreron no pasado recente e que sempre acaban saíndo cando nos xuntamos(xuntabamos) para unha paparota, cea...Coido que tamén terían cabida aquelas que, aínda que xa non poidan ser narradas polos propios actores, si son coñecidas por habérllelas oído a aqueles; penso, por exemplo, en anécdotas dos nosos segadores en Castela...

            Espero que moitas persoas se animen a participar, ben sexa, como xa dixen, contando as que eles viviron en primeira persoa ou ben llas oíron contar a outros. Tamén poden puntualizar ou completar aquelas narradas por alguén. 

                Eu, para escomenzar, vou contar dúas que son coñecidas por case todos(podedes completalas con feitos e detalles que eu non lembre).

"A CARROCETA"

    Un "vehículo raro" chamado "carroceta" apareceu en Navea. Subía e baixaba pola Carreira e por outros camiños, polos que dificilmente pasaba un carro de bois.

       O caso foi que un día "a carroceta" estaba na Cova para cargar uns troncos de non recordo que tipo de árbore. Era para nós un espectáculo ver como a tronzaban  e cargaban os troncos. Non sei exactamente en que época do ano estabamos, aínda que debía ser primavera, tirando cara o verán porque se estaba moi ben fóra. Entón, despistámonos e chegamos bastante tarde á escola. Todos chegamos tarde menos un: o Xoán Luis. Cando iamos entrando pola porta da escola de Palacio, o mestre, D. Dositeo, íanos pegando un lostregazo no lombo cunha vara moi ben feitiña. Os máis habelenciosos facían un amago e pegaban un saltiño para que o impacto fose menos potente e os pillase de raspallón. Todos fomos pasando e recibindo  o correspondente vareazo. Todos, menos un: o Xoán Luis.  Este, mentres se producía a agresión, durmía placidamente enriba do pupitre.

                                A PISCINA DA LUCENZA   

                Había centos de anos que os habitantes de Navea se bañaban no río e no regueiro. A quen non lle soan os  pozos de Lama se Sando, Os Vieiros, A Charca, O Largo, O Redondo, Coído, A Ponte... e no regueiro: O pozo dos Choplos, do Inferno, do Cavaco, da Campá...Mais o que nunca se lle ocorrera a ninguén, ata os tempos modernos(anos 60) era facer na cavarca da Lucenza unha poza que puidese ser axeitada para bañarse, cando, ademais, só trae auga en momentos moi contados do ano.

      Pois sí, foi posíbel, pola incríbel fe a audacia dalgúns visionarios(non lembro como foron as orixes) que se puxeron a traballar en tan grande proxecto. Pero o que si lembro é unha anécdota impagábel: estabamos alí uns cantos, entre eles o Arturo e o Sindo. Logo, chegaron uns cantos máis e cando o Sindo os viu dille ao Arturo: -Agáchate, agáchate, para que pensen que cubre!!! 

 

                     Saúdos a todas e todos dende Navea

 

                            

 

 

 

 

Artigos: 

Comentarios

LEMBRANZAS DO “SAN MIGUEL” (19)

(Anos da nenez)

 

Acóllome á oportunidade que, coa nova fiestra aberta, pon Xoselois ao noso dispor (el mesmo encetouna e agasallounos con dúas fantásticas anécdotas) para saúdar e agradecerlles aos veciños da parroquia e a todos os convidados forasteiros, o compromiso que veñen demostrando, ano tras ano, celebrando o día do “San Miguel” para, entre todos, manteren viva a tradicional festa (ben inmaterial pertencente á historia da nosa tribo).

 

Non poido saber o significado que para outros nenos/as tería a festa do padrón da parroquia. Para min, era unha meta á que habia que chegar para todo; a data que dividía o trascorrer do ano; había que recibir e agasallar aos convidados, amigos ou parentes, doutras parroquias,isto era importante, xa que eles iban facer o mesmo, máis ou menos na súa festa á que, de antemán, xa estabamos convidados; todo xiraba arredor do San Miguel: a posible roupa nova... para San Miguel, o mellor viño, a mellor leña, o mellor cabrito ou o único, o mellor lacón e os chourizos para o cocido, os ovos había que ilos gardando, xa que se precisaban varias ducias para os roscóns (íanse facer ó obradoiro das “Perexilas”, baixo a súa dirección, aínda que a man de obra púñana as mesmas solicitantes da fábrica do tradicional doce), había que “branquear” (non pintar) a casa, darlle unha boa frega ó chan de madeira, limpar os móbeis …..... e non sei cantas tarefas máis.

As mozas, ían á peiteadora para que lles fixese unha “permanente”, contando que lles ía caer unha boa reprimenda dende o púlpito durante o novenario ao santo. Unha moi curiosa, e que foi tema de mofa durante moito tempo, fora cando o crego lles chamou”pitas chocosas” (non estou seguro pero diría que era D. Justo). O mesmo abade, non lembro se ese mesmo ano, denuncióu aos mozos organizadores da festa diante a garda civil.(ao final quedou en ren, xa que a maioría das persoas de idade do lugar, aconselláronlle que retirase a denuncia, e así o fixo)

Os mozos tiñan unha participación activa e preferente, xa que, ademáis da organización da “festa pagana”(así se nomeaba) tiñan outra tarefa importante e avaliada pola veciñanza e tradición: cada noite ao rematar a novena do santo, a mairoría deles e algún máis non tan mozo pero que gozaba da súa proximidade, formaban un coro e interpretaban a antiga “loa” ao santo dende a tribuna.

Era importante o dia da véspera, xa que, aló a mediodía e dende a penela do pino, tiraban as primeiras bombas que anunciaban a toda a parroquia e ás da contorna a chegada do San Miguel.

Aínda que o mellor era o “día”, agardado todo un ano, cando chegaban os músicos (daquela había leria entre “Os Trintas”, grupo tradicional de moita sona, ou “Os Fanguillas” unha orquestina moderna; as dúas formacións eran da Pobra. A canalla queriamos aos “Fanguillas”, non poido lembrar os motivos que nos levaban a loitar para acadar e gozar daquela modernidade).

Había que ilos buscar á Ponte, para axudarlles na carrexa dos instrumentos e demáis aparellos.

E, que dicir da “Alborada”! Comezaba no fondo do lugar e iba subindo, case de porta en porta, até chegar á Eirexa (Xogo da Bola), mentres soaban os estalos das bombas; todo era festa.

O problema tiñámolo cando o día aparecía chovendo (daquela case habitual) e había que acoller a troulada debaixo da galería do Souto. Ben, non era o desexado, pero tamén tiña o seu aquel.

Aínda que o peor era o espertar do seguinte día, cando un se decataba que rematara a festa; había que erguer o ánimo e acudir á escola; logo tiñamos unha derradeira gozada e loita por atopar ao chou no lugar da festa (A Coba) as concharelas das cervexas e gaseosas; coido que as máis prezadas eran as de “Estrella de Galicia” e “Cervezas El León”; era un pequeno tesouro cada peza atopada.

Con que pouco se contenta un neno.....!

Desexo que a festa poida continuar por moitos anos, sería un bo sinal de vida.

 

Saúde e boa biaxe.

Ola, eu son Laura. Os meus fillos, Luis e Elvira, sempre me din que escriba algo sobre a nosa querida Navea. Eu dígolles que xa estou moi vella pero eles insisten. Vouno intentar.

Como estamos en primavera venme a cabeza a festa das Misas. Era una festa moi bonita  que se celebraba en torno ao Corpus. Colaborabamos todos. A xente mais nova recollía flores (en Navea había tantas!) e con elas faciamos unhas alfombras preciosas  des do Xogo da Bola ata o final da Cova.  Alí faciamos, tamén entre todos, un altar. 

O dia das Misas viñan a Navea sacerdotes doutras parroquias. Ao longo da mañá facían diversas misas e despois asistían a misa solemne. Segundo me ten explicado o meu irmán, Navea é a única parroquia da zona onde a festa sacramental se chama “As Misas”,  e este nome ten relación coas diversas misas que se facían ao longo da mañá. Ao rematar a misa solemne saiamos en procesión ata o altar da Cova. Na procesión levabamos a custodia baixo palio.

O día das Misas vestiamos as nosas mellores galas. As  veces viña o retratista e aproveitabamos para facernos algunha foto. Como na festa do San Miguel, ese día era costume convidar parentes doutras aldeas a comer connosco.

Aínda que en Navea cada ano que pasa hai menos xente,  creo que nunca se deixou de celebrar a festa das Misas. Case todos os anos os meus primos Nieves e Luis me ensinan fotografías e vídeos das alfombras que se continúan a facer.  Xa non van ata Cova, quedan  no Xogo da Bola, arredor da igrexa …  Algún ano coido que o altar estaba no Chelo.

A primavera daba moito esplendor e color á festa. Lástima que vivamos tan lonxe e non  poidamos gozar dela. Levo xa 50 anos en Barcelona e só puiden ir unha vez.  Fomos ao aniversario da morte da miña cuñada Benita.  O motivo da viaxe era triste pero desde  Barcelona ata Navea fomos vendo infinidade de variedades de flores e postes de enerxía eléctrica cheos de cegoñas cos seus poliños.  Navea tamén estaba preciosa!!!

Manolo, José Luis … encántame o que estades facendo por Navea. Seguide así. Moitas graciñas por haber posto nesta fiestra ao mundo o meu querido Pepe. Mil grazas e  bicos para todos.

Laura Núñez

                                                             Quero manifestar a miña  admiración e recoñecemento pola última incorporación a este foro. Persoas como Laura  poden aínda aportar moitas cuestións. Son persoas cunha longa traxectoria de experiencias que poden enriquecer esta páxina. Eles e elas están en condicións de aportar multitude de anécdotas e sucesos que, co devir dos anos, pasan a  a formar parte do noso acervo colectivo. A ver se outras persoas se animan  para que  isto se vaia enchendo de contidos. 

    Unha aperta para Laura, Elvira, Luís e  familia.

POSDATA. A brdaquinta non fai falla felicitalo xa que é un asíduo colaborador e membro do consello de redacción.

              

                         Quero aclarar algo que é obvio: esta sección non pretende molestar ou facer que alguén se sinta incómodo. Por iso, en canto ao tratamento dos nomes, empréganse tres criterios:

-Nalgúns casos póñense os nomes porque a a historia é totalmente inocua e non parece  que ninguén se poida sentir ofendido.

-Noutros casos(cando sexa posíbel) pídese o permiso explícito do aludido.

-Finalmente, en certas ocasións, omítese o/os nome/s ante a posibilidade de que ningunha das opcións anteriores  sexan acaídas.

 

PUPITRES MÓBILES

         Os pupitres da escola de Navea(Palacio) eran de dous alumnos. Non tiñan rodas, pero si que tiñan facilidade para desprazarse. A que se debe semellante efecto paranormal?   A  explicación está en que algúns alumnos preparaban uns tacos redondos e moi ben feitiños; colocábanos debaixo dos pupitres polo que estes podían desprazarse cara adiante ou cara atrás  con relativa facilidade e suavidade.

   O feito era que cando D. Pedro se despistaba, os pupitres cambiaban de ubicación, incluso aproximándose tanto á mesa do mestre, que este exclamaba, non sen razón:

Caraino, caraino, que cerca vos vexo!

O PADRAIRO(pradairo)

A carón da escola de Navea, no camiño que ía cara O Campairo e cara Vilaboa, había e coido que aínda hai un padrairo que daquela cumpría diferentes funcións:

-Atar unha cabalaría

-Protexer do sol e da chuvia

-Mexar nunha foxanca que tiña o seu tronco.

- ...

    Vendo tal potencialidade, un alumno, moi forte por certo, decidiu pasar á historia de Navea cunha acción temeraria. Para iso díxolle aos compañeiros: "Prendédelle unha cadea a unha ferradura e espetádela no tronco do padrairo, logo atádesma á cintura e son capaz de botalo abaixo e arrastroo ata a igrexa"

-Non o conseguiu,   mais abalar, abalou

 

AS CABRAS DE D. PEDRO

  As persoas de Navea, maiores de 40 anos, sabemos que existiu un sistema comunitario de pastoreo das cabras que se denominaba " a veceira". Deste xeito, por rigurosa quenda, todas as faminlias ían levando as cabras, fundamentalmente á Serra, inda que tamén cara o Seixo, cara os Lameiros...Por cada dúas cabras, íase un día. Lembro que cando eu era novo, tocábache, máis ou menos, cada dous meses(na fase final, ías cada quince días e iso anunciaba a morte da mesma). Se unha familia tiña un número impar de animais, compartía un día con outra que estivese na mesma situación.

        D. pedro tamén tiña cabras, e debía levalas todos os días ata o cemiterio, que era o punto de encontro, antes de arrancar.  A hora de saída estaba entre as once e media e as doce. Nós estabamos na escola e desexabamos que soase "o corno" para que o mestre elixise a un que lle fose facer o servizo. Todos queriamos ir; unha, por saír da escola un rato e outra, porque D. Pedro nos daba algo: mazás, améndoas, repinaldas... O certo foi que un día soou a bucina e antes de que rematase a sinfonía e o mestre puidese mandar a alguén, O Magín arrancou a unha enorme velocidade, O mestre non foi capaz de reaccionar dada a pericia do Maxín. Todos quedamos abraiados.

Aínda hoxe, O Maxín está cunha enciclopedia enriba de cada brazo e un "perro" no nariz pegadiño á parede. 

 

                        Saúdos e saúde.

 

 

 

Agora fai 80 anos que os homes de Navea, como cada verán, marcharon as segas a Castela. Era costume ir a ganar uns cartiños segando trigo, cebada, …

Aquel verán de 1936 todo se torceu. Estalou a Guerra Civil e non puideron volver ata que acabou no 1939. Navea converteuse, durante tres anos, nunha aldea de mulleres, nenos e nenas.

Eu só tiña 6 anos. Polo tanto o que agora vou a escribir son as lembranzas dunha nena que non sabía o que era unha guerra pero sí sabía que faltaba o seu pai Juan luis, o seu avó Gabino, o seu tío Graciano e moitos outros homes da aldea. Tamén sabía que a súa nai Elvira e todas as nais da aldea estaban soas, con moitos nenos e nenas pequenos ao seu cargo e sen medios para tirar para diante.

Tamén recordo o que explicaron os homes cando volveron. Pero da Guerra Civil nunca se falou moito. Eran tempos de silencio. Igual alguén pode completar ou corrixir as miñas lembranzas. Animádevos!

Qué recordo?

  • Algúns homes inorporáronse ao fronte e outros, que se libraron,  tiveron que traballar duramente para os terratenentes. Tíñanos escondidos pero traballaban como escravos para eles, durmían nas cortes cos animais e, a pesar de traballar no agro, pasaron moita fame.
  • Non tivemos case noticias deles durante os tres anos que durou a Guerra. Excepto algunha vez que a Cruz Roxa mandaba unha especie de telegrama dicindo que estaban ben.
  • Non volveron todos os que marcharon. Dos que tiveron que ir ao fronte morreron cinco ou seis (tres fillos do Avelino do Seixo, un fillo do Benito da Borrén, un irmán da Angustias, un irmán da Olinda do Moredo,). Uns morreron por feridas de guerra e outros por enfermidades. Maldita Guerra! Non sei en que batallas ou en qué frontes morreron.
  • En Navea, as mulleres xuntábanse para traballar as terras. Un día na horta dunha, outro dia na doutra, … Os nenos e as nenas que tiñamos irmáns mais pequenos ca nos tiñamos que coidalos mentres elas ían a traballar. Creo que a pesar de todo isto, eu continuei indo a escola.
  • En Navea non houbo bombardeos terribles coma  noutros lugares de España, pero penas e necesidades moitas.
  • As ausencias é as adversidades non impedían que os nenos e as nenas tivésemos ganas de xogar, de rir, … A miña nai cando nos vía así recordábanos “vos tan contentos e o papa cómo estará”.
  • A volta dos homes, ao final de Guerra, foi una gran alegría. Fomos a esperalos a Trives, a Cabalar. Viñan nun coche que chamábamos de liña, apertados e no teito do coche. Qué emoción abrazalos! Cando chegamos a Navea, soaron as campás da igrexa. A felicidade non era completa porque faltaban algúns, os que desgraciadamente morreron.

Laura Núñez

Boa tarde a tod@s: Chégamne as tristes novas da desfeita: O Seixo, outra vez, e van...? Vese que os pirómanos criminais poden gozar das súas fazañas sen que ninguén lle poida botar a man.

O relato, que podedes ler de seguido, levaba xa ben tempo escrito e andaba polo fondo da neveira agardando o intre de saír. Coido que é chegado o momento de ceibalo.

(Dende Catalunya unha forte aperta, con moito agarimo, para os veciños do Seixo que perderon a casa).

(23)

“0 SEIXO”, AS TERRAS MÁIS ALTAS DA PARROQUIA .

(Esborrallamentos, lumes, pasamentos, e... maldicións?)

Hai sinals, dabondo, para pensarmos que algunha cousa se viña cocendo, cada certo tempo, no lugar do Seixo por causas alleas á casualidade? Houbo outras causalidades? Ou trátase só da teimuda e simple mala sorte, desidia, irresponsabilidade..?

As terras do lugar do Seixo axudaron a mellorar a economía, durante séculos, dos seus propios veciños, dos dos Lameiros, dun bo número dos de Navea, tamén doutras parroquias e lugares: Valdonedo, San Miguel, As Cabanas, San Xurxo... Daquelas terras tirábase moita produción: centeo, patacas, forraxes, nabos, castañas, leña, estrado, herba... Había un bo rabaño de ovelllas, que aproveitaba os pastos da zona, xestionado co sistema de veceira; as ovellas proporcionaban, ademáis do esterco para as leiras, bos “añiños” para vender e axudar á economía familiar ou, se se podía, para satisfacer os bos padares na celebración dalgunha festa familiar; tamén producían “boa la” para teceren prendas de abrigo: xerseis, chaquetas, calcetins, gorros... que axudaban a quecer os longos e xélidos invernos (eran tempos de economia de subsistencia).

Os propietarios de fóra do Seixo contaban, ademáis das parcelas para labor, cunha pequena casa/cachopa para refuxio, almacén dos produtos recolleitados e corte para o gando.

Como foi que, sendo tantos propietarios con intereses no Seixo, se deixou esborrallar unha hermida ( por certo disque se xuntaba unha multitude pola festa) tan pequena, que sería doado amañar con poucos cartos?

O primeiro lume, dos que eu me lembro (foi pola festa da Dolorosa na Pobra), queimou un bo número de chabolas, e as cabezas de gando que había nas cortes morreron abrasadas polo lume ou asfixiadas polo fume.

Aquela desfeita rematou coa “veceira” das ovellas e, para moitas das familias afectadas, o golpe económico foi tan forte que acordaron deixar as terras de labor. Coa perda das ovellas e da cachopa, perdíase tamén o esterco que producían nas cortes e, xa que logo, a labra das terras ía ser moito máis costosa e complicada.

O segundo lume de importancia, queimou case todas as construcións que quedaran en pé (entre elas a propiedade da familia dos Lameiros que lle mercaran aos herdeiros do Sr. Avelino.Unha casa grande e de sólida construción).

Xa logo houbo lumes a cada pouco, en diferentes lugares do territorio, co que iso significou de: perda de calidade dos terreos, “exemplares de castiñeiros centenarios que sucumbiron baixo a quenda continua de lumes”, erosión do chan... Unha desfeita medio ambiental.

E quédanos o máis doloroso: a perda de tres veciños en circunstáncias tráxicas.

Estivo a casualidade presente en tódolos casos?

Saúde e boa viaxe.

O CASO DOS SANTOS ÓLEOS

O ano en que aconteceu esta anécdota non o recordo ben. O que si lembro é que daquela era Don Evaristo o cura de Navea e que Fausto e mais eu, que fomos os protagonistas involuntarios do caso, teríamos trece ou catorce anos.

Era o día de Xoves Santo e ó devandito Don Evaristo, elixiunos a Fausto e mais a min para desprazarnos ata San Xoan de Rio, coa misión de recoller os Santos Óleos que o señor Bispo de Ourense lle enviaba a Don Ventura (cura de Rio e o encargado de repartilos ás parroquias da zona), no “coche de linea” que viña de Ourense, e que debían chegar para celebración dese día de Semana Santa.

Recibida a encoménda, alá marchamos camiño de Rio, con tempo mais que suficiente para chegar antes de que chegase “a linea” e estar de volta para celebración, que se non lembro mal, sería cara as sete ou sete e media da tarde. Por Rio estivemos facendo tempo ata que chegase “O Baloco”, que era quen facía o enlace en Cerdeira có autobús que viña de Ourense e iba ata o Barco. A hora prevista de chegada era sobre as cinco e media, asi que tiñamos tempo de sobra para volver a Navea, cumprindo coa misión encomendada, sobre todo porque daquela as nosas pernas ainda estaban lixeiras.

O que pasou foi que as previsions horarias virónse alteradas por unha avaría ou pinchazo do coche do Baloco, que levou consigo un atraso na chegada de mais dunha hora. O certo é que cando por fin chegou o liquido é espiritual elemento, faltaba unha media hora para a que Don Evaristo tiña fixada para o comenzo dos oficios do Xoves Santo.

Coa premura que requería a situación, recollemos o recipiente que nos entregou Don Ventura e botamos a correr pola Alenza adiante, enfíando o camiño de Navea polos Ganadoiros a toda velocidade. E foi precisamente na cavarca dos Ganadoiros onde aconteceu o feito que da lugar a esta historia.

Produto sen dúbida da nosa velocidadade e os baches do camiño, xusto un pouquiño antes da cavarca,“estrapuceime” (non sei se este verba está aceptada pola RAG, en Navea utilizábase normalmente para definir cando tropezabas e ibas dar de bruces no chan). As lesions producidas pola caída foron leves e ademais non reparei nelas, porque para nos o mais grave foi que como consecuencia do accidente, alá foi a parar tamén ao chan o recipiente dos Santos Óleos e a metade do seu contido. Como e de supoñer quedamos consternados, pero tendo en conta a premura de tempo era preciso tomar decisións rápidas. Non lembro de quen foi a idéa, pero a decisión tomada foi reencher o recipiente con auga dos Ganadoiros, co obxetivo de compensar o liquido verquido e esperar que Don Evaristo non se dese de conta.

Una vez feita a operación de “rellenado”, volvemos a enfiar o camiño, baixando polo Grail a toda velocidade co risco de que se producise outro accidente similar o dos Ganadoiros e ter que utilizar nesta ocasión a auga do Regueiro. Afortunadamente chegamos sen novidade O Muiño e facendo un último sprint polo camiño da Cova conseguimos chegar a Sacristía cando Don Evaristo estaba a prepararse para misa (sen dúbida aquel día batemos un record de tempo no percorrido entre Río e Navea). Tendo en conta as presas, entregámoslle a recipiente e fixemos un rápido resumo dos motivos do atraso, sen mencionar por suposto o incidente dos Ganadoiros. O señor cura mandounos sentar nos bancos dos rapaces e saiu a facer os oficios.

Non sabemos se Don Evaristo deuse conta da “adulteración”, o certo é que nunca dixo nada do tema. En calquera caso supoño que de saber as peripecias pasadas perdoaríanos (ou non). O que é seguro é que Deus xa nos ten perdoado e os Santos Óleos fixeron a súa función igual ca sempre.

Saude para todos/as.

Camilo

Notas a marxe:
Primeira: Perdón polas faltas de ortografía e sintaxe
Segunda: Fausto, non sei se falta algo por aportar ou que correxir desta historia, podes facelo con total liberdade. Unha aperta.

Parabéns Camilo: Unha gozada, ler e reler, a túa historia.

Xa ves, cousas de rapaces

                                           Empezarei esta aportación referíndome á  primeira palabra do título: PARABÉNS.  Verba que se está empregando  moito  nesta páxina e que, sen dúbida, é unha das máis fermosas do noso idioma. Pois, o dito, parabéns para as últimas persoas  que engadiron "cousas" a este cartafol: Laura, camilo e Bernardino. Estupendos traballos, tanto na forma como no fondo.  No fondo porque os temas tratados: os danos ocasionados en Navea pola Guerra Civil, a importancia do Seixo na economía de Navea e o dos Santos Óleos son de máximo interese. Mais quero salientar de maneira sobranceira o apecto formal, xa que constitúen verdadeiras pezas literarias. Por todo iso, Unha vez máis:parabéns.

            Despois deste preámbulo, vou engadir dúas pequenas anécdotas máis.

O CRAC DO BANCO 

              Estabamos na escola de abaixo(na Barronca).Non lembro o motivo e tampouco o nome da mestra pero o certo é que alí nos atopabamos os máis novos e tamén había veteranos. Sentabámonos nuns bancos longos(uns 3m) con só dous apoios nos extremos. Eran para seis ou sete rapaces e rapazas. Pronto nos demos conta que un deles tiña unha certa "elasticidade" que a nós nos viña moi ben para bambearnos cara arriba e cara abaixo. Despois de varios ensaios, o Sindo tomou o mando das operacións e dixo:

- Todos xuntos!

     O Banco pegou un primeiro estalido ao que a mestra respostou cunha pregunta: -Que pasa con esa pizarra?

   Fixemos unha pausa para que a situación se tranquilizase e   -Todos xuntos!

      O banco fixo crac-crac-crac... e todos ao chan.

    A mestra enfureceuse administrando diferentes castigos segundo a idade e a autoridade dos protagonistas.

-Aínda hoxe me doen os xeonllos e teño maniotas nos brazos e non precisamente do golpe.

A PORTA PECHADA

                 Isto aconteceu coa mestra da historia anterior. Debo confesar que nesta tiven bastante `protagonismo polo que, no seu momento, recibín a correspondente castigo.

     O certo foi que a mestra saíra fóra a facer non sei que cousa. Entón, tomei a iniciativa( daquela tiña sete ou oito anos) e dixen:

-Vamos!

   E alá me seguiron uns e unhas. Situámonos trala porta, empurrándoa cara a fóra. Deste xeito, cando ela quixo entrar, non puido abrir. A mestra bramaba, non sen razón, e estaba moi furiosa. Ademais empezou a ameazarnos con todo tipo de represalias, empezando por dicirllelo aos pais.  Cando xa as cousas se estaban poñendo mal, "ordeei retirada" e todos nos sentamos nos nosos asentos gardando un silencio total.   Fixo un novo intento para abrir  e esta abriuse bruscamente, estando a punto de caer de bruces. Logo fixo a pregunta de rigor:

- Quién ha sido? 

   Apareceu, non sei como, a primeira vítima, esta sinalou á segunda, esta á terceira e así sucesivamente. Xa había varios e varias axeonllados/as e eu estaba feliz porque me estaba librando. Pero no último momento, unha moza(de sete ou oito anos) revirouse cara min co dedo acusador.

- Tardei moito tempo en perdoarlle que acusase a un "inocente".

Querido Xosé Lois,

Mentres estaba lendo A porta pechada, entroume un calafrío. Tendo en conta os datos que aportas (sexo e idade) creo que formo parte do pequeno grupo de "presuntas culpables" do feito que relatas. Qué horror! Non recordo ise momento e confio non haber sido "unha repelente acusita". Pero se fun culpable, aínda que xa pasou medio século, PERDÓN.  Foi moi forte o castigo? Bicos.

Ola a tod@s, tal como acordamos na cea multitudinaria de Navea, o derradeiro 13 de agosto do ano en curso, imos organizar unha réplica en Barcelona.

Será un xantar, o día 12 de novembro, nun restaurante aínda por determinar pero seguro que estará ben comunicado, para que tod@s poidan chegar en transporte público se non queren facer uso do coche.

O encontro é aberto a tod@s @s veciñ@s de Navea que viven en Cataluña, pero tamén aos que habitan en calquera outra vila ou cidade da nosa xeografía (Ourense, Lugo, A Coruña, Pontevedra,  Madrid…). Tod@s serán ben acollid@s.

Pregamos a confirmación da vosa asistencia canto antes, coa finalidade de poder organizar a xuntanza.

Apertas para tod@s.

Para confirmar a vosa asistencia aquí van estes dous correos:

Elvira Fernandez (elvirafn@gmail.com) ou Celsa Nogueira (cnogueir@hotmail.com).

Lembranzas do “ SEIXO”   (26)

As imaxes dunhas mozas que saíron tempo atrás na web ( non farei referencia concreta a ningunha) , pero o título onde figuran, tróuxome á memoria lembranzas do Seixo e dos veciños do lugar, en concreto do Paulino (q.e.e), máís coñecido como “O Pinchiño”( por ser fillo e neto dos que eran coñecidos por ese alcume). Hai ben pouco tempo que, por casualidade, tiven novas do seu pasamento en circunstáncias tráxicas. Nos derradeiros anos, dende a miña saída da parroquia, non tivera relacións con el fóra dalgún saúdo nas esporádicas visitas pola festa do lugar.

O meu coñecemento do personaxe data de cando nenos, el uns anos máis novo. Aló cando chegaba o verán e iamos ás faenas de recolleita: seitura, carrexa, malla, limpa ...el sempre estaba alí agardando o intre para demostrarnos a súa sabedoría; coñecía ós malladores e sabía todo o relacionado coas máquinas de mallar e limpar (supoño que todo ou case tirado do maxín).

Os raparigos, eramos uns cantos, fillos das familias que contaban con terras de cultivo no Seixo, andabamos vaixo o guieiro “cultural” do Paco (viña de Toro con aires vilegos) e polo Pinchiño, como “mestre de cerimonias”, con grande coñececemento do medio por riba de tódolos demáis.

Coñecía os bichiños que saían polas airas dos medoucos: ratos, saltóns, grilos, volvoretas... cada un co seu nome, ben, o que el lles puña tirado da súa poderosa imaxinación. Facía carreiras de saltóns; ós grilos facíaos tirar de carros imaxinarios; as volvoretas voaban como el quería...

A soidade na que se movía alá no alto, cun horizonte amplo e aberto ao seu dispor, aprobeitábaa para tirar os máximos beneficios daquela marabilla natural que o rodeaba.

Bo Nadal e un mellor 2017

Saúde e boa viaxe.

( Grazas a Paco e á familia de Paulino pola súa licenza para a saída deste artigo. Unha aperta agarimosa, dende Catalunya).

Bo ano!

Bo día a tod@s: (27)

Hoxe, tendo en conta os vieiros que están a coller os que moven os fíos de todos nós, vou facer un pequeno comentario da historia “arredor da guerra” que nos achegou Laura, aló van xa uns cantos meses.

Parabéns Laura! Grazas por compartir connosco (toda a aldea global de Navea.Gal) esas, túas e intimas, lembranzas dunha época triste e longa, como é loxico que así fose tendo en conta as barbaridades que se fixeron no nome de descoñecidos (para o pobo en xeral) intereses e que, coma sempre, padeceron máis os máis febles. Este relato ten plena vixencia pois a historia, que nos contas, está a pasar hoxe en moitos lugares polo mundo adiante. Non debemos esquecer que esas situacións que semellan non ter remedio si que o teñen, pero sempre xurden “intereses espurios” polo medio para encirrar ao odio e non atallalas. Xa podemos ir albiscando o que nos pode achegar o “fenómeno Trump”.(Coido sería bo, alomenos, non deixar que nos fagan“comungar con rodas de muíño”).

Saúde e boa viaxe.

                    Permitídeme escomenzar esta ccrónica cunha lembranza persoal. Os meus primeiros pasos no fútbol foron no camiño que había por riba do cemiterio. O balón era unha botella de plástico, inda que daquela o plástico andaba escaso.

               Feito este preámbulo, direi que logo se construíu o glorioso estadio do Chelo, o que para nós era simxelamente "O Campo", expresión abreviada de o campo de fútbol. Os terreos non tiñan esa finalidade, senón que, naquel lugar, se ían contruír dúas escolas(daquela aínda había uns corenta rapazas e rapaces en Navea. A teimosía dos rapaces fixo que, unha vez fracasado o proxecto inical, aquel  se trocase  e se convertese nun polideportivo. O fútbol pasou a ser o divertimento principal da xente nova daquela época. Só había un pequeno problema: as demensións do estadio non eran as reglamentarias e tiñamos problemas nos partidos oficiais. Mais isto non foi impedimento para que grandes eventos futbolísticos  se denvolvesen. Fundamentalmente adicouse á competición interna, pero tamén houbo algúns enfrontamentos interparroquiais.

          Cando o sol ía pola estrada de abaixo  no "outro lado" era o intre de iniciar a peregrinxe cara o Chelo. Dende tódolos puntos do pobo, Santamariña, A Borren, Vilaboa... se producía unha xeira de xogadores. Chegada esa hora, entrábanos un formigo que nos facía correr cara o Campo; e, se vías as nubes de po, a ansiedade era moito maior.  Os primeiros en chegar "medían", método que se empregaba para elixir aos xogadores de ambos equipos. Segundo se chegaba, cada xogador íase incorporando a un dos equipos, inda que ás veces había que esperar un chisco a que houbese unha parella para repartila entre ambos.

          Grandes tardes de fútbol  se levaron a cabo. Os partidos non tiñan límite horario, senón que remataban cando un dos equipos marcaba 8 ou 10 goles. Nunha tarde podíanse xogar 4 ou 5 partidos, polo que era posíbel meter 60 ou 70 goles nun só día. É doado entender que no noso estadio se marcaron, nun ano, moitos milleros de goles; máis que en todas as ligas xuntas do mundo. Auténticos cracks pasaron polo noso estadio e non me resisto a nomear ao Gabino, Miguel, Manolo e Ernesto. Ningún deles lle tería nada que envexar a Pelé, Maradona aou aos actuais Ronaldo e Messi. Aquí quero facer fincapé no caso do Ernesto por único: era capaz de irse catro ou cinco contrincantes e presentarse só ante o porteiro, ou sen el, e botala fóra(e non era fácil, dado que  a portería abranquía, practicamente toda a liña de fondo). Coido que facía por empatía co rival!

            Vou rematar este primeiro traballo, explicando algunhas normas non escritas, que eran admitidas por todos.

-O Balón era aportado por calquera que o tivese, inda que houbo un momento que se mercou un e se gardaba nun caseto feito a carón do campo.

-O Balón marchaba, con frecuencia, "roullando" ata a Barronca ou...A solidariedade era grande xa que rapidamente un saía disparado, coa intención de pillalo canto antes,  xeralmente o que o tiraba.

-Ás veces púñase a regra "non valen funqueirazos", sobre todo para que os máis pequerrechos non sufrisen danos.

              Remato, manifestando o desastre que supuxo a desaparición do estadio. Dende aquela non temos un polideportivo. As futuras xeracións contruíran outro no seu momento.

                            Unha aperta dende Navea.

    

                                                    Empezarei esta segunda entrega falando dun aspecto que esquecín na primeira: a arbitraxe. O certo era que non había árbitro, excepto nos partidos interparroquiais. Naqueles, tiñamos ao Fausto, cando estaba(mais non pensedes que varría para a casa). Nos partidos habituais non había árbitro e incribelmente non houbo grandes conflitos. Cada un arbitrábase así mesmo. Cando un xogador cría que lle fixeran falta, berraba. falta! Agarraba o balón coa man e executábase a mesma. Como dixen antes, as discucións foron mínimas. En xeral, asumíase este procedemento.

         Vou agora co tema fundamental desta entrega.  Navea foi pioneira no acceso das mulleres á actividade futbolística. Así foi, nos anos 60, as rapazas de Navea xogaban ao fútbol, sen  ningún obstáculo, no estadio do Chelo. Certamente que non todas estaban interesadas, pero aquelas que si o estaban, puideron facelo sen trabas.  Cecais algúns estén pensando que había partidos de mulleres como nas ligas  de fútbol feminino actuais; pois non, rapazas e rapaces xogabamos mesturados. partidos mixtos. O nunca visto no mundo ata ese momento!

      Poderíase pensar que se utilizaban métodos humillantes como:

- Xogar dez rapazas contra cinco rapaces.

- Que os rapaces só puidesen chutar co pé esquerdo.

- Que os rapaces xogasen coa perna esquerda atada á dereita dun compañeiro...

          Nada diso. Coido que xa quedou claro que a súa participación se producía en condicións de igualdade. Eran elixidas na quenda correspondente, e, nalgúns casos, erano  como primeiras opcións; iso si, despois do tridente +1 formado por Gabino, Miguel, Manolo e Ernesto.  O seu nivel chegou a ser moi alto. Hoxe, algunhas, formarían na selección galega con Boquete e outras.

                      Non poido  ramatar esta crónica  sen manifestar a relevancia dunha xogadora: a Balbina,; non tanto polo seu nivel futbolístico, que tamén, senón porque inventou, moito antes de que os ingleses inventasen o  fair play,  o xogo limpo. Ela actuaba como árbitro oficioso e pitaba faltas con bastante frecuencia. Pero, o que chama a atención é que pitaba, fundamentalmente, as súas propias  faltas e as do seu equipo. Ás veces, os compañeiros regañábanlle e ela sempre respondía cunha frase que podería pasar á historia: a verdá sea dita!         Pois aí queda.

                 Unha segunda aperta dende Navea. 

 

Bo día a tod@s.

(28) Interesantísimo. E nada menos que partidos “mixtos”. Que adianto na cultura socia! Cantas lembranzas... Non era doado practicar o fútbol no noso lugar. Como ben di Xoselois, a “pelota” (digo pelota, xa que era o que había xeralmente, pois o “balón” alomenos nas épocas anteriores foi só coma “flor dun día”) a miúdo dáballe por saír de espantada polos terreos derredor así que o tempo de xogo “real e efectivo” era ben pouco. O esforzo físico para ir a buscala viña a ser máis grande có xogo en si.

Saúde e boa viaxe.

Boa tarde a tod@s:

(29) -No anterior escrito, arredor do Seixo, comentaba que o “ Pinchiño” era o experto coñecedor de todo o relacionado co medio natural dentro do fato de canalla que nos xuntabamos nos veráns; logo, no eido cultural, contabamos co Paco que nos transmitía o seu coñecemento do Seixo e tamén as estadas e vivencias en Toro cas seus tíos.

Un dos lugares preferidos para levar a termo os nosos xogos, ademáis das airas de mallar, era a esborrallada ermida a carón do “centenario carballo”, testimuña de ledos séculos de vida agarimando á multitude de romeiros que se xuntaba, ao seu redor, pola romaría do lugar. Ao longo da súa vida tocoulle e tócalle (segundo nos informaba Paco en datas recentes) aturar “raios e ciclóns“, coma o que lle arrincou un varelo no ano 1939, e mesmo lles facía de “facho, guía e sinal de ledicia” aos segadores cando tornaban de Castela. Hoxe, aínda que non conte co brío do mozo que foi, segue coa súa teima particular de darlle protección á pequena ermida, ao tempo que se mantén rexo no seu posto como vixía do lugar. Mágoa pois os romeiros, que antano enchían o lugar pola festa da “Virxe das Neves”padroa do Seixo, agora xa non acuden ao seu abeiro para facerlle compaña como era costume. Abofé que os bota de menos!

O noso “guieiro” á vista dos restos que alí se atopaban: estructura do altar, madeiras pintadas, cristais, ferros... dicíanos que o máis valioso el sabía onde atopalo e, cun chisco de misterio, que algún día nos levaría a velo.Daquela, ninguén da cuadrilla coñecía ren dos santos da capela; era un tema descoñecido para nós; o caso foi que, un bo día, cumpriu a promesa acompañándonos cas seus avós; con moito misterio e ás agachadas, co medo se se decataba alguén da casa, guiounos polo corredor ata un cuarto totalmente escuro (xa que as fiestras estaban pechadas) e alí mostrounos as imaxes postas en ringleira encima dunhas arcas; o intre era de misterio, respeto e medo, pois as sombras que propiciaba a escuridade achegábannos á memoria lembranzas dos contos de inverno nos que, a miúdo, saía a procesión da “Santa Compaña”. Nunca máis se atreveu a deixarnos entrar ao cuarto escuro.

Logo, anos máis tarde, disque houbo alguén que non se sabe ben o “como nin o porqué” procurou e conseguiu que os guardiáns lles abrisen a porta da “cadea”. Non tiveron dúbidas, aproveitaron aquela obra de humanidade e ca súa “antigüidade chea de valor” ás costas, saíron a coñecer mundo. Nunca máis volveron. E, onde andarán?

Coitadas, tantos anos pechadas na escuridade que, unha vez acadada a liberdade, non dubidaron e acordaron quedar por aí adiante. Non, non sabemos se o troco lles foi favorábel... pois puidera ser que coa semellanza de “liberdade” acadasen unha cadea, aínda máis crúa, nunha terra allea.

Ben, como podedes supoñer, son só cavilacións, ou non?

Saúde e boa viaxe.

( Agradecementos a Paco Fernández e José Portea pola súa licenza).  

               Parabéns polo excelente traballo realizado por brdaquinta  en col da " misteriosa desaparición " ocorrida no Seixo. Só dicir que, desgrazadamente, en Galiza o expolio e aproveitamento, por parte dalgunhas persoas, dunha parte importante do noso patrimonio cultural foi, e é, unha constante en Galiza.

                         Saúdos para todos e todas. 

“O LOMBO DO GATO” (30)

Bo día a tod@s:

Dos moitos (eu diría que centos) topónimos con que conta a nosa parroquia“O Lombo do Gato” é un dos que lle teño máis apego. No sei de onde me ven este namoramento, pero é así. Si lembro oír falar dese lugar dende moi neno, aló cando andaban coas obras da estrada para levar a cabo os proxectos das centrais eléctricas (Pontenovo/ Montefurado). Travesaron o lugar, facendo un corte na rocha, orixe do nome de “trinchera”. No estremo do moutallón fixeron, a golpe de barreno, a chaira para instalar alí os complementos da central. Soaban os barrenos e víamos, dende a nosa casa, subir unha grande polvareda. Entón oíalles comentar aos meus maiores o relativo a toda aquela obra.

Poida que o teñamos aí, diante dos ollos, para lembrarnos que “lombo” é o nome acaído e axeitado para referírmonos a esa parte dos amimais, entre eles os que máis valoramos: cabritos, porcos, vitelas ... coa que gozan os nosos padares e que, no día a día, demos en mudalo e apropiármonos do castelán “lomo”.

Se un se para a ollar para o lugar dende unha certa distancia, aínda tendo en conta as mutilacións que lle tocou soportar, verá que é un retrato fidel dun gato durmido en calquera porta ao sol dunha tarde fría de inverno.

Sempre que me ven á memoria (e é unha lembranza moi repetitiva) non deixo de pensar... e el, quen sería a cabeza lúcida que un bo día decidiu batear aquela penela co fermoso nome de “O Lombo do Gato”?

(Vaia este sinxelo recoñecemento para o descoñecido e sabio ancestro).

Saúde e boa viaxe.

“O MAGOSTO” (lembranzas) (33)

Boa tarde a tod@s:

No noso lugar “O Magosto” celebrábase o día un de novembro,(ou sexa maña) coido que segue a ser igual (dígoo xa que teño entendido que noutros territorios, da mesma Galiza, “O Magosto” ven a ser: o consumo de castañas acompañadas de viño calquera día de novembro. Aínda que tamén se converteu, sobre todo nas vilas, nun acontecemento cultural ancestral e festivo). Era un daqueles días que tódolos nenos/as agardabamos con moita ilusión. A festa organizabámola entre todolos cativos en boa harmonía. Á saída da misa, no “Xogo da Bola”, era o punto de xuntanza e partida para irmos, de porta en porta, á procura dalgún produto que nos servise para facermos o xantar: un chourizo, ovos, un anaco de xamón, touciño, pan, aceite, doces …

Logo as rapazas maiores eran as que, por propia inicitativa, se encargaban de facer o guiso unha vez analizada a recolleita. Gostában daquela situación de “nais” por un día. Organizaban todo: mesa, sentadoiros, vaixela, comida e mantiñan a orde de toda aquela canalla.

No noso “Magosto” as castañas ou “bullotes”, que é como se dicía (supoño que continúa a ser así), non formaban parte do menú do día, xa que era un produto habitual e diario na dieta de tódolos fogares da bisbarra durante o tempo de outono/inverno.

Á ledicia propia da festa engadíase a situación de sentírmonos ceibos xa que case tódolos maiores ían á “Feira de Santos” á Pobra (dicían que era a máis grande e importante do ano). Aproveitaban ese día para a venda daquilo que lles sobraba e para a merca do que lles era máis necesario (auténtica economía sostíbel). Un dos produtos “estrela” eran as “parrochas” que logo se comían á cea no entorno familiar.

Xa logo a festa foi mudando ao tempo que se ían contando anos. As lembranzas bulen vivas na memoria, aínda que un chisco borrosas. Van aló tantos anos...

Desexo que poida continuar a tradición.

Saúde e boa biaxe.

                    Despois dun prolongado silencio debido unhas veces ao desleixo, outras ao cansazo e, nalgúns casos, á falta de ideas,  vou retomar a actividade para narrar algunhas historias, anécdotas ou acontecementos que forman parte do noso pobo e das nosas xentes.

   Neste caso, omitirei o nome do protagonista principal, inda que deste xeito a historia "perda forza".  Ben certo é que as historias contadas son tan inocuas que case é imposíbel que alguén se sinta ofendido. Valorarei en cada caso se dar os nomes reais ou non.

                 Ben , pois o certo é que alá polas anos 60 aínda había moita xente en Navea e o "bun" do fútbol era impresionante. Navea necesitaba un estadio coas dimensiós axeitadas e en consoanacia coa exquisita calidade futbolística dos naveáns(xenios futbolísticos com o Gabino, o Miguel, o Manolo e o Ernesto necesitaban onde expresarse).  Despois dunha búsqueda infrutuosa, alguén tivo unha extraordinaria idea: lembrouse de que nun lugar bastante alonxado había unha zona chaira chamada "o Modanco"  A respeito do nome, debo dicir que teño as miñas dúbidas se empregar o masculino ou o feminino, ou, cecais son lugares próximos, pero non o mesmo? E posíbel que alguén nos poida sacar de dúbidas. Para situar á xente que non teña nin idea de por onde andamos, direi que o lugar está ubicado máis arriba da Borrén no camiño que ía cara O Pegureiro e cara A  Mallada, antes da cavarca.

               O lugar reunía tódalas condicións para se converter no futruro Estadio Nacional de Navea. Un visionario animou e reclutou un nutrido grupo duns vinte mozos e mozas, moi traballadores eles, que botaron un par de días loitando con entusiasmo e ledicia contra as uces, as xestas, os toxos e os fentos. Montóns de feixes de estrado foron rozados, que o noso protagonista de encargaba de xuntar  en gavelas moi ben feitiñas. Rematado este primeiro proceso quedaron en voltar provistos de aixadas, sachos, legóns..para deixar o chan sen pedras e apto para a práctica deportiva. Incluso se pensou en sementar herba facendo un desvío na auga da cavarca. Mais o certo foi que ese gran proxecto quedou niso xa que en xuño do 2018 aínda non se retomaron as obras.

             Parece,xa que logo, que o promotor tiña un obxectivo máis pragmático có do campo de fútbol: reclutar operarios para facer unha grande rozada para logo ir traendo o estrado pouco a pouco. 

   Dise que durante os dez anos seguintes estivo apañando estrado sen que a fouce sufrise desgaste algún.

                                             Saúdos e saúde

 

Oh, outra vez a cerdeira! Agora cargada do froito que xa nos auguraba na primavera cando se nos ofrecía chea de flores. Pois nada, só sana envexa, ou non? Non non, ademáis ...“están verdes”.

Lembranzas dos veráns. “A NADA” (36)

Bo día a tod@s:
Agora, que vai tempo de calor, lémbrome daquelas festexadas sesións de “nada” nas mañáns dos domingos. Poida que para moitos dos mozos e mozas, que frecuentan Navea, este termo teña un significado moi diferente do que eu presento aquí; ben, supoño que é normal que así sexa, xa que os “usos e costumes” dunha comunidade tan pechada, como daquela era o noso lugar, contando ademáis coa saída continua da xente nova á procura dun futuro mellor e tendo en conta, tamén, a propia evolución da fala fan que nunca se saiba que camiños van coller e, xa que logo, as palabras adoitan mudar e ficar en desuso sen decatármonos.
Ir á “nada” comezaba a escoitarse en Navea alá a finais do mes de maio e, logo xa arreo, ao longo do verán.
A “nada”, viña a ser un goce normalmente semanal; acordábase ao saír da misa do domingo, na parada obrigatoria no Xogo da Bola; os mozos (aquí as mozas, coma en moitas outras situacións, non tiñan oco) quedaban para iren xuntos ao río ( tamén nos engadiamos algúns raparigos sempre baixo a tutela dun maior de confianza): ó Largo, á Charca, ó Redondo...; os do cima do lugar ían vaixando e chamando polos que residiamos máis abaixo até chegaren á Quinta.
Para os raparigos, que iamos tutelados, a ledicia de ir á nada cos mozos adoitaba rematar case de contado e de xeito nada agradábel xa que era o tutor o primeiro que, sen moitos miramentos, agarraba o tutelado e guindábao ao medio do pozo... e veña a intentar saír nadando. A verdade creo que non era o mellor xeito … pero efectivo si que era. ( e dígoo con coñecimento de causa, xa que fun un dos “privilexiados”que puido gozar da arcaica experiéncia)
Logo pola semana arriba tamén se frecuentaban outros lugares, aínda que con moitas limitacións, no regueiro: a Campana, a Preseira do muíño, os Choplos...
Ben pois, que poidades aproveitar esas augas frescas e limpas, que aínda tedes ao voso dispor, para gozar da “nada”.

Saúde e boa Viaxe.