Vostede está aquí

A LINGUA DE NAVEA(1)

                Vou iniciar unha nova sección á que, coma sempre, estades convidados a participar.   Tamén podedes engadir, matizar...(mesmo unha palabra podería ter diferentes acepcións dependendo do barrio do pobo).

        Ninguén dubida de que a lingua de Navea é o galego. Como ocorre con todas as linguas, existen termos que se empregan nunha zona do país e noutras non. Eu quero lembrar unha serie de plabras, moi significativas, pola súa enorme forza fónica e semántica. Espero que non esmorezan de todo.

           Debo deixar claro que eu "nunca as ecoitei fóra do ámbito naveán", pero iso non significa que non existan ou existisen. Ben sei que hai dicionarios de varios tomos que inclúen termos dende  o nacemento da lingua ate o momento actual. Tampouco se trata dun estudo filolóxico-lingüístico sesudo, para iso xa están os expertos da R.A.G e do I.L.G. así como outros investigadores do noso idioma.

         Este é un sinxelo traballo de recopilación de palabras de uso pouco habitual, fermosas,  e  que aínda seguen vivas, polo de agora, en Navea. Ata cando?

         Empezarei hoxe coas tres primeiras.

    

DEXOBAR(SE).   Fai alusión á limpeza esmerada que se fai un a si mesmo, a outra persoa ou a obxectos e animais.

-Onte dexobouse moi ben        -Estivo dexobando no cobeto ata que brillaba                                    -Antes de ir á feira, voume dexobar

   Lembro ter oído: en cabeza de carneiro negro non vale dexobar.  É evidente que non fai referencia ao físico senón ao feito da imposibilidade de facer cambiar de opinión a unha persoa que non dá o brazo a torcer.

ESPAXOAR.  Este verbo vén a significar o feito de proceder a alonxar algo(xeralmente animais) para que non fagan dano, estraguen os eidos...

-Espaxoou as perdices da viña. -Tiven que espaxoar os gatos da porta da casa. - Pegueille uns berros ao xabarín para espaxoalo.

       Tamén se pode empregar para os seres humanos. -Espaxoono da casa.  Refírese ao feito de que alguén faga  os medios necesarios para "botar" da casa a algún pesado.

ENVORQUILLARSE.   Empregábase moito coas cabalarías(en Navea, case exclusivamente burros). Consiste en dar voltas á esquerda e á  dereita, xirando 180º sobre as súas costas no chan. Coido que o facían para liberarse dos insectos.

-Envorquillouse no lameiro.    -A ver se se envorquilla.

Lembro á xente facendo este comentario: hoxe gañou a cebada.  Eu penso que facía referencia á capacidade de dar varias voltas, mais non estou moi seguro.

  Tamén os rapaces e rapazas nos envorquillabamos, dando varios rolos pola chan. 

                                         Saúdos e saúde.

 

Artigos: 

Comentarios

                       Nova xeira de palabras que eran de uso cotián en Navea, pero que están moribundas, ou case.

ANDOLEXAR.  Este verbo vén a significar o contrario de dexobar.  Se para dexobar había que esmerarse en facer ben o traballo, andolexar é lavar mal, rapidamente, mesmo sen xabrón. Meter a roupa na auga, remexela un chisco e sacala ás présas.

- Vou andolexar uns trapos.   -Teño que andolexar estas sabas antes de marchar á festa.

-Voume andolexar e imos...(lavarse de forma rápida e superficial).

                             Se algúen me di que andolexou as tripas do marrao, pensaríao antes de comer os chourizos. 

ENZORROBILLARSE.   Alude ao feito de que unha fita, unha corda, un fío, o cordón do zapato...den voltas e máis voltas, nós e máis nós ata que resulte case imposíbel estiralo novamente.

- Enzorrobillouse o nobelo de la.

- O fío está enzorrobillado, quen o desenzorrobille...

             Se de alguén se di que ten o cerebro enzorrobillado,non é moi bo sinal.

AMOLACHAR.    Este verbo era bastante habitual en Navea, inda que con tendencia a ir esmorecendo. Parece que segue moi vivo en terras portuguesas. Vén a significar algo que se aplasta, se engurra, ata, nalgúns casos, quedar reducido á mínima expresión.

-Amolachou a lata das sardiñas.

- Peguei un golpe e amolachei a porta do coche.

    Referido aos seres humanos ten un significado pexorativo.    - X  está bastante amolachado/a.

   Quere dicir que se aprecian claramente o paso dos anos e o conseguinte deterioro físico.

ZANGOLEXAR.   Alude ao feito  de remexer algo, fundamentalmente líquidos, pero non só.

Boteille auga ao cobeto para que inche e vouno zangolexar un pouco. 

- Como sigas zangolexando o café, valo verter.

   Tamén se pode zangolexar ás persoas, agarrándoas fortemente e provocándolles movementos bruscos. Non convén zangolexar moito a cabeza  por se ás neuronas lles dá por fuxir.

                           Saúdos e saúde.

,

            Imos coa terceira entrega de palabras moribundas, ou case. Ogallá volvesen a coller pulo porque iso sería un bo sinal para o futuro da nosa lingua.

DERRENGADO/A

         Vén a significar que alguén está moi ou bastante prexudicado, inda que, xeralmente non é definitivo, senón provisional. Por iso, normalmente,  esta palabra vai acompañada do verbo estar.

- Estou derrengada( apañou doce feixes de herba do Real).

Ando cunha dor nos cadrís que me ten derrengada.

- pegoulle unha paliza e deixouno derrengado.

ESMOLICRADO/A

             Quere dicir que unha persoa está moi cansa, sen folgos, extenuada, esgotada. Pode acompañarse de dores xeneralizadas ou que afectan a unha zona do corpo.

- Estou esmolicrado de todo.

- Que esmolicrado me vexo!

- A gripe deixoume esmolicrado.

LOSQUIÓN.

    Podería ter un significado moi parecido ao de "labazada". Consiste en darlle a alguén un golpe de "pouca intensidade". Normalmente non vai dirixiodo á cara, senón á parte de atrás, na caluga. Enténdese, máis ben, como un toque de atención, un aviso para que a persoa, xeralmente nova, cambie a súa actitude.

-Tiven que darlle un losquión para que calase.

- Vouche dar un losquión!

- Como o volvas facer, vas levar un losquión!

ESTRANSIDO/A

   Moi canso, esgotado, pero a un nivel máximo. Sen forzas, tanto no eido físico como no síquico.

- Estou estransida!

- Non tes boa cara, estás estransida!

- Estou tan estransido que non teño gañas de facer nada.